وجود قرار دارد . و تمام كمالات ما دون در او موجود است و او مقوم تمام كمالات مادون خود هست . چنان‌كه آيهء شريفه به آن اشاره مىفرمايد « هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ » ؛ « 1 » يعنى او قائم به ذات خويش ومقوم هستى است و هيچ ماهيتى او را محدود نمىسازد . همان‌گونه كه مراتب مادون وابسته به ما فوق و فاقد كمالات مافوقند ، او براى وجود خود ، محتاج به علت و حيثيت تعليلى يا قيد و حيثيت تقييدى نيست . حيث تعليلى آن است كه ثبوت حكم به سبب آن صورت بگيرد ، مانند آن‌كه مىگوييم « أكرم زيداً لانّه عالم » حكم به اكرام به علت عالم بودن زيد است . حيث تقييدى ثبوت حكم براى موضوع مقيد است نه موضوع مطلق ، مانند اين‌كه مىگوييم « اكرِمَ رَجُلَ العالم » . وجه اكرام ، رجل بودن تنها نيست ، بلكه رجل مقيد به علم است . وجود واجب بذاته هست ؛ يعنى او مستحق حمل وجود است ، بدون آن‌كه واسطه‌اى در عروض در بين باشد ، يعنى چيزى واسطه براى وجودش شود . و بدون آن‌كه واسطه‌اى در ثبوت داشته باشد ، يعنى علتى او را موجود كند . همان‌طور كه وجودش مقيد به هيچ قيدى نمىشود . « 2 » در باب وجود سه نظريهء شاخص وجود دارد يكى از مشائيان است كه وجودات را حقائق متباين مىدانند ديگرى از اشراقىهاست كه وجودات را مراتب و حقايق نوع واحد مىدانند . بر اساس نظر دوم وجود حقيقت واحد و داراى مراتب مشكك و مختلف است بالاترين مرتبه آن ذات اقدس الهى است كه هيچ حدى او را احاطه نكرده است او از هر قيد و حدى مبرّاست حد او بى حدى است او وجود محض است و صفات سلبى

--> ( 1 ) . بقره ، آيه 255 ( 2 ) . بنابر قول به تباين حقايق وجودى كه مشّائين قائلند گرچه واجب تعالى برترين موجود است ، لكن برترين مرتبه از يك حقيقت به شمار نمىرود . بنابراين قول ، حقايق وجودى همه با هم تباين دارند و مراتب مختلف يك حقيقت به شمار نمىروند